I. Từ Quốc dân đại hội tân trào đến cuộc tổng tuyển cử đầu tiên bầu ra Quốc hội Việt Nam.

Quốc dân Đại hội Tân Trào ngày 16/8/1945 là sự kiện chính trị trọng đại của cách mạng Việt Nam, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc đặt nền móng hình thành Nhà nước và Quốc hội Việt Nam. Đại hội được tổ chức tại đình Tân Trào (Tuyên Quang), với sự tham dự của hơn 60 đại biểu đại diện cho các tầng lớp nhân dân cả nước. Đại hội đã nhất trí cao với chủ trương Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trên toàn quốc; thông qua 10 chính sách lớn của Việt Minh và quyết định thành lập Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.

Tại Đại hội, các đại biểu đã quyết định Quốc kỳ là nền đỏ sao vàng năm cánh, Quốc ca là bài “Tiến quân ca”, xác lập những biểu tượng thiêng liêng của quốc gia. Những quyết định ấy đã tạo cơ sở chính trị và pháp lý quan trọng cho việc thành lập Nhà nước mới.

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ngày 02/9/1945 tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Để xây dựng Nhà nước thật sự của dân, do dân và vì dân, Chính phủ lâm thời quyết định tổ chức cuộc Tổng tuyển cử trong cả nước.

Ngày 06/01/1946, dù đất nước còn muôn vàn khó khăn, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên vẫn diễn ra dân chủ, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Hơn 89% cử tri trong cả nước tham gia bầu cử, thể hiện tinh thần làm chủ và trách nhiệm công dân.

Kết quả, 333 đại biểu Quốc hội khóa I được bầu, trong đó có 10 đại biểu nữ và 34 đại biểu là người dân tộc thiểu số. Cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 khẳng định tính chính danh của Nhà nước Việt Nam mới, thể hiện khát vọng độc lập, tự do và dân chủ của dân tộc; đồng thời đặt nền móng cho sự phát triển của Quốc hội Việt Nam - cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.

II. Quốc hội Việt Nam trong sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc và xây dựng đất nước (1946 - 1975)

Sau khi được thành lập, Quốc hội khóa I hoạt động trong bối cảnh đất nước bước vào thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Quốc hội đã thông qua Hiến pháp năm 1946 - bản Hiến pháp đầu tiên của nước ta, thể hiện tư tưởng dân chủ tiến bộ và khẳng định quyền lực thuộc về nhân dân.

Trong giai đoạn kháng chiến chống Pháp, nhiều đại biểu Quốc hội trực tiếp tham gia chiến đấu và công tác tại các chiến trường. Quốc hội đã họp 5 kỳ họp trong điều kiện chiến tranh, ban hành nhiều nghị quyết quan trọng về động viên lực lượng, tổ chức hậu phương, góp phần vào thắng lợi lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954.

Từ năm 1954 đến 1975, đất nước tạm thời chia cắt. Quốc hội tiếp tục thực hiện vai trò cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, lãnh đạo nhân dân miền Bắc khôi phục kinh tế, phát triển văn hóa - xã hội, xây dựng chế độ mới, đồng thời chi viện sức người, sức của cho miền Nam. Quốc hội ban hành nhiều chính sách quan trọng về cải cách ruộng đất, phát triển nông nghiệp, công nghiệp, giáo dục, y tế và quốc phòng.

Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Quốc hội luôn khẳng định lập trường kiên định độc lập dân tộc và thống nhất Tổ quốc, động viên nhân dân cả nước vượt qua khó khăn, góp phần làm nên thắng lợi lịch sử năm 1975, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

III. Quốc hội Việt Nam trong thời kỳ Thống nhất đất nước, đổi mới và hội nhập Quốc tế (1976 - 2024)

Ngày 25/4/1976, cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội chung của cả nước được tổ chức thành công tốt đẹp, đánh dấu thời kỳ mới, thời kỳ thống nhất và xây dựng đất nước. Quốc hội khóa VI đã quyết định đổi tên nước thành Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; quyết định Quốc huy, Quốc kỳ, Quốc ca; đặt tên Thủ đô Hà Nội; thành lập các cơ quan trung ương của Nhà nước và tổ chức lại hệ thống hành chính trên phạm vi cả nước.

Bước vào công cuộc đổi mới từ năm 1986, Quốc hội đã đổi mới mạnh mẽ tổ chức và hoạt động; ban hành Hiến pháp năm 1992 và Hiến pháp năm 2013. những văn bản có ý nghĩa lịch sử, thể chế hóa đường lối đổi mới của Đảng; hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; mở rộng dân chủ và hội nhập quốc tế./.